Osmanlı Bankası Müzesi Sineması’nda yönetmenliÄŸini M. SavaÅŸ Güvezne’nin üstlendiÄŸi, “BeÅŸiktaÅŸ’ta Bir Tayyare Fabrikası” adlı belgesel gösterilecek. 30 Nisan 2009 PerÅŸembe günü saat 18:00 ve 19:00′ da yapılacak gösterimlerin ardından, Adnan Nur Baykal “Strateji Açısından Nuri DemiraÄŸ” konulu bir söyleÅŸi gerçekleÅŸtirecek.

Belgeselde ele alınan kiÅŸi Nuri DemiraÄŸ… Bir iÅŸadamı. Demiryolları ihalelerine girerek Türkiye’de en fazla demiryolu inÅŸaatını yapan müteahhit olmuÅŸ, yaptığı iÅŸlerin mükemelliÄŸi ve kiÅŸisel çabası nedeniyle, bir efsane kahramanı olarak anılmıştır. Kendisine Atatürk tarafından “DemiraÄŸ” soyadı verilmiÅŸtir.

Tamamlandığında 548 km uzunluÄŸa ulaÅŸan Samsun-Erzurum hattı; 22 km uzunluÄŸundaki 138 tüneli, 22 demir köprüsü, yazları 1 günde sayısı 27 bini bulan işçileriyle, Türk müteahhitliÄŸinin iftihar vesilelerinden birisi olmuÅŸ ve DemiraÄŸ’a büyük servet kazandırmıştır. DemiraÄŸ, cumhuriyetin çok önemli fabrikalarının da müteahhitliÄŸini yapmıştır.

Nuri DemiraÄŸ, yalnızca genç cumhuriyetin ilk giriÅŸimcilerinden biri deÄŸildir. Ulusal özgüvenimizi kazanma yönünde verdiÄŸi mücadelenin yanı sıra, inandığı projelere yerli mühendis ve işçilerle imza atması nedeniyle de yaÅŸadığı dönem için ayrı bir öneme sahiptir. DemiraÄŸ, 1930′larda dünyada daha emekleme çağında olan havacılık sektörüne yatırım yapmış, BeÅŸiktaÅŸ’ta bir fabrika ve YeÅŸilköy’de de bir havaalanı kurmuÅŸtur. Türk Hava Kurumu’ndan sipariÅŸ aldığı 64 planör ve 12 uçağı imal etmiÅŸ, ama uçaklar teknik nedenler ileri sürülerek reddedilmiÅŸtir. Bunun üzerine DemiraÄŸ, elinde kalan uçakların iyi ve güvenilir olduÄŸunu ispatlamak için bir uçuÅŸ okulu kurmuÅŸ, toplam 420 pilot yetiÅŸtirmiÅŸtir. 60 bin saat uçuÅŸ yapan uçakları ise hiç kaza yapmamıştır. Bu uçakların yurtdışına satışına yasak getirilmiÅŸ, fabrikası ve havaalanı istimlak edilmiÅŸtir. Yaptığı yolcu uçağı dikkatleri üzerine çekerken, yetkililer tarafından reddedilmiÅŸtir.

Dünya savaşının gölgesinde, özel havacılık sanayisi gibi çok önemli bir alanda böylesine bir teÅŸebbüsün neticesiz kalmasının, hatta reddedilmesinin altındaki sebepleri, dönemin siyasi tarihinin irdelenmesi, Nuri DemiraÄŸ’ın davranış ve iliÅŸkilerinin tanıklarla anlatılması, belgeselin içeriÄŸini oluÅŸturuyor